Cực quang: chỉ số Kp hôm nay và nơi ngắm được

Cực quang là dải sáng xuất hiện trên bầu trời vùng gần cực, khi các hạt mang điện từ Mặt Trời va vào khí quyển Trái Đất. Mức độ hoạt động được đo bằng chỉ số Kp từ 0 đến 9 — Kp càng cao, vùng nhìn thấy càng mở rộng xuống vĩ độ thấp. Dưới đây là chỉ số Kp hiện tại và dự báo ba ngày tới theo NOAA.

Cực quang là gì?

Mặt Trời liên tục thổi ra dòng hạt mang điện gọi là gió Mặt Trời. Khi dòng hạt này gặp từ trường Trái Đất, một phần bị dẫn về hai vùng cực và đâm vào các phân tử khí ở độ cao khoảng 100–300 km. Các phân tử bị kích thích rồi phát sáng khi trở về trạng thái cũ — đó chính là cực quang. Màu xanh lục phổ biến nhất đến từ ôxy ở độ cao quanh 100–150 km; màu đỏ đến từ ôxy ở cao hơn, còn tím và xanh dương đến từ nitơ.

Ở bán cầu Bắc hiện tượng này gọi là bắc cực quang (aurora borealis), ở bán cầu Nam là nam cực quang (aurora australis). Cả hai xuất hiện gần như đồng thời và đối xứng qua xích đạo từ.

Thang Kp và vùng nhìn thấy

Việt Nam có nhìn thấy cực quang không?

Gần như không. Việt Nam nằm trong khoảng vĩ độ 8,5° đến 23,4° Bắc, tức là rất xa vành đai cực quang. Ngay cả những cơn bão từ dữ dội nhất cũng chỉ kéo vùng nhìn thấy xuống tới cỡ vĩ độ 20–25° ở phía châu Mỹ, nơi cực từ lệch nhiều về phía đó; còn ở kinh tuyến Đông Nam Á, vành đai vẫn nằm xa hơn nhiều về phía bắc. Vì vậy những bức ảnh "cực quang ở Việt Nam" lan truyền trên mạng gần như luôn là ráng chiều, mây dạ quang hoặc ảnh chụp ở nơi khác.

Nếu muốn ngắm bầu trời đêm ngay tại Việt Nam, hãy xem pha trăng và điều kiện trời đêm hoặc lịch mưa sao băng; cả hai đều quan sát được từ trong nước.

Đi đâu, mùa nào để ngắm cực quang

Ba yếu tố quyết định một đêm ngắm thành công: Kp đủ cao, trời quang mây, và đủ tối (tránh đêm rằm, tránh ánh đèn thành phố). Hai yếu tố sau tra được ở trang thời tiết của chính điểm đến — xem dự báo các thành phố trên thế giới.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam có nhìn thấy cực quang không?

Gần như không. Cực quang xuất hiện quanh hai vành đai cực, còn Việt Nam nằm ở vĩ độ địa từ rất thấp. Ngay cả trong các cơn bão từ mạnh nhất từng ghi nhận, vùng thấy được cũng chỉ xuống tới khoảng vĩ độ 20–25° của bán cầu Bắc ở phía châu Mỹ, nơi vĩ độ địa từ lệch nhiều so với vĩ độ địa lý. Muốn xem thì phải đi tới vùng gần cực.

Chỉ số Kp là gì?

Kp đo mức nhiễu loạn từ trường Trái Đất trên thang 0 đến 9, tính theo từng khoảng ba giờ. Kp càng cao thì vành đai cực quang càng mở rộng xuống vĩ độ thấp. Từ Kp 5 trở lên được xem là bão từ, ký hiệu G1 đến G5.

Kp bao nhiêu thì ngắm được cực quang?

Ở bắc Na Uy, Iceland hay Alaska, Kp 3 trở lên là đã có cơ hội tốt. Muốn thấy ở các vĩ độ thấp hơn như Scotland hay bắc nước Mỹ thì cần Kp 6–7 trở lên, và vẫn phải có trời quang, ít trăng, tránh xa ánh đèn thành phố.

Mùa nào ngắm cực quang đẹp nhất?

Từ cuối tháng 9 đến cuối tháng 3 ở bán cầu Bắc, vì đêm đủ dài và đủ tối. Quanh hai ngày phân (tháng 3 và tháng 9) hoạt động địa từ thường mạnh hơn. Mùa hè vùng cực gần như không có đêm nên không ngắm được.

Dự báo cực quang chính xác tới đâu?

Dự báo Kp ba ngày của NOAA cho biết xu hướng chứ không chỉ đúng giờ nào sẽ bùng sáng. Cực quang bùng theo từng đợt kéo dài vài chục phút, nên cách xem thực tế là ra ngoài vào các đêm Kp cao và kiên nhẫn chờ.

Nguồn chỉ số Kp và dự báo: NOAA Space Weather Prediction Center. Số liệu cập nhật tự động; khi không lấy được bản mới, trang giữ nguyên bản tốt gần nhất thay vì hiện rỗng.